Landschappelijke context en drukfactoren

Lough Neagh is het grootste zoetwatermeer van de Atlantische Eilanden en een van de ecologisch belangrijkste waterlichamen op deze eilanden. Het stroomgebied beslaat 48% van de totale landoppervlakte van Noord-Ierland — een uitgestrekt laaglandbekken dat wordt gevoed door rustig stromende riviersystemen en omgeven is door glooiende landbouwgrond en moerassige randgebieden. In het stroomgebied wonen ongeveer 750.000 mensen, waarbij landbouw (met name grasland en veeteelt) het landgebruik domineert.

Het meer verkeert in een ernstige crisis. Door decennia van overmatige fosfor- en stikstoflozingen als gevolg van intensieve landbouw is het vermogen van het meer om nutriënten op te nemen volledig overschreden. Ongebruikelijk hoge watertemperaturen — versterkt door klimaatverandering — hebben geleid tot omvangrijke, aanhoudende schadelijke algenbloei die zowel nationaal als internationaal de krantenkoppen haalde. Invasieve zebramosselen hebben paradoxaal genoeg de waterhelderheid vergroot, wat de algengroei en de verstoring van het ecosysteem nog verder heeft aangewakkerd. En versnipperd bestuur – meerdere instanties, grensoverschrijdende kwesties tussen Noord-Ierland en de Republiek, en verouderde afvalwaterinfrastructuur – heeft een gecoördineerde aanpak in de weg gestaan.

Desondanks groeit de bereidheid onder gemeenschappen, instanties en grondeigenaren om een vernieuwende, op samenwerking gerichte aanpak te verkennen.

Wat doen we in Lough Neagh?

Commonland bevindt zich in een vroege evaluatiefase — het gaat erom het systeem beter te doorgronden: wie heeft invloed, wat zijn de onderliggende dynamieken, waar liggen de hefboompunten en wie zou bereid kunnen zijn om een nieuwe aanpak mede te leiden.

Systeemdetectie en -beoordeling: Het in kaart brengen van het ecosysteem van belanghebbenden, de machtsverhoudingen, de bestuursstructuren en mogelijke aanknopingspunten voor een holistische, op samenwerking gerichte aanpak.

Door boeren geleide regeneratieve praktijken: Boeren en telers bijeenbrengen voor onderling leren over natuurvriendelijke landbouw, rondleidingen op boerderijen en workshops organiseren, en praktische maatregelen ondersteunen op het gebied van nutriëntenkringloop, bodemgezondheid en agrobosbouw.

Afstemming op bestaande initiatieven: Het koppelen van door boeren geleide, op de natuur gebaseerde oplossingen aan bredere initiatieven, waaronder Forever Lough Neagh, het Lough Neagh Partnership en de Lough Neagh Development Trust.

Uitdagingen en kansen

Uitdagingen

• Overmatige vervuiling door nutriënten als gevolg van decennia van intensieve landbouw
• Door het klimaat versterkte schadelijke algenbloei
• Invasieve soorten die het evenwicht in het ecosysteem verstoren
• Versnipperd bestuur over meerdere instanties en rechtsgebieden heen
• Een zeer omstreden land- en waterlandschap met een complexe dynamiek binnen de gemeenschap
• Noord-Ierland ontvangt per hoofd van de bevolking het laagste gedecentraliseerde budget

Kansen

• De omvang en zichtbaarheid van de crisis zorgen voor een impuls voor een nieuwe aanpak
• Toenemende belangstelling van boeren voor regeneratieve, natuurvriendelijke werkwijzen
• Mogelijkheid om de afhankelijkheid van melkvee en rundvlees te vervang door een gediversifieerde, productieve landbouw
• De grensoverschrijdende context (Noord-Ierland en de Republiek) biedt leerpunten op het gebied van bestuur en beleid
• Sterke aansluiting bij de rol van Commonland bij het faciliteren van systemische samenwerking tussen meerdere belanghebbenden

Visie op het landschap

Een stroomgebied van Lough Neagh waar de ecologische crisis de aanzet heeft gegeven tot een nieuwe manier van werken — waarbij boeren, gemeenschappen, instanties en grondeigenaren op landschapsschaal samenwerken om de waterkwaliteit te herstellen, de biodiversiteit te herstellen en veerkrachtige bestaansmiddelen op het platteland te creëren.