De Europese Commissie heeft de afgelopen week haar nieuwe Meerjarig financieel kader (MFK) voor 2028-2034, waarmee de financiële basis wordt gelegd voor de prioriteiten van de EU in de komende jaren. Maar terwijl Brussel een gestroomlijnde, vereenvoudigde begroting viert, slaan zowel milieuactivisten als boeren alarm. Het voorstel betekent een serieuze verschuiving weg van groene ambities - het schrappen van speciale natuurfinanciering en het hervormen van het landbouwbeleid op een manier die zou kunnen betekenen dat boeren minder financiële steun krijgen.
Een groter budget, maar minder geld voor boeren en de natuur
In het nieuwe MFK van de EU wordt een recordbedrag van 2 biljoen euro aan uitgaven voorgesteld. Maar ondanks dit uitgebreide budget wordt natuurbehoud in de verdrukking gebracht. Een van de meest opvallende veranderingen is de opname van het LIFE-programma - het vlaggenschip van de EU op het gebied van milieufinanciering - in het nieuwe MFK. Europees Fonds voor Concurrentievermogeneen mechanisme dat in de eerste plaats gericht is op industrieel beleid. De algemene richting van de begroting geeft prioriteit aan veiligheid, defensie, concurrentievermogen, migratiebeheer en digitale transformatie, terwijl de groene transitie en natuurherstel aanzienlijk naar beneden zijn bijgesteld in vergelijking met het MFK 2021-2027.
Door een verandering in het bestuur geeft de Commissie zichzelf volledige beslissingsbevoegdheid over hoe en in welke mate milieudoelstellingen worden nagestreefd. Deze centralisatie zet niet alleen het Europees Parlement buitenspel, maar ondermijnt ook duizenden NGO's, lokale overheden en gemeenschapsorganisaties die afhankelijk zijn van stabiele, voorspelbare EU-financiering voor landbouw- en milieuacties.
"Door de gerichte, toegewijde en succesvolle financiering van het huidige LIFE-programma te ontmantelen en samen te voegen in de twee grote pijlers van het nieuwe MFK," aldus de commissaris. Tycho Vandermaesen, directeur Beleid en Strategie bij het Europese beleidsbureau van het WNF, "waarvan wordt verwacht dat ze een waslijst aan doelstellingen realiseren zonder duidelijke prioritering, dreigt de Commissie vitale natuur- en klimaatmaatregelen te ontkrachten."
Bezuinigingen op het GLB: geoormerkt en verminderd
Het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB), dat decennialang aan de basis heeft gestaan van de EU-steun voor landbouwers en plattelandsontwikkeling, zal de meest radicale transformatie ondergaan sinds het ontstaan ervan. In de nieuwe begroting:
- De financiering van het GLB wordt teruggebracht van 386 miljard euro naar 300 miljard euro (bijna 30% in reële termen).
- De tweepijlerstructuur (rechtstreekse betalingen en plattelandsontwikkeling) wordt afgeschaft.
- Het GLB zal worden samengevoegd tot een megafonds, naast financiering voor cohesie en plattelandsontwikkeling, dat op nationaal niveau zal worden beheerd.
Hoewel de totale omvang van de landbouwbegroting zal krimpen, zullen de middelen voor landbouw worden "afgeschermd" en beschermd. "Geen enkel ander beleidsterrein heeft dit niveau van bescherming", aldus de commissaris voor Landbouw. Christophe Hansen vertelde hij aan Europarlementariërs. "Dit garandeert stabiliteit en voorspelbaarheid voor boeren."
De Commissie staat erop dat de rechtstreekse betalingen aan boeren behouden blijven, maar milieustimulansen zoals eco-regelingen zullen nu worden samengevoegd in bredere, vrijwillige maatregelen die nationale cofinanciering vereisen. De verplichte groene voorwaarden (GLMC's) zijn verdwenen. lidstaten zullen hun eigen minimale duurzame praktijken definiëren.
Het "gemeenschappelijke" in het GLB lijkt ook te worden ondermijnd doordat de EU minder gemeenschappelijke regels vaststelt en de lidstaten meer autonomie krijgen in de manier waarop de fondsen worden besteed. Hoewel dit de bureaucratie kan verminderen en staten meer flexibiliteit geeft, dreigt het te leiden tot fragmentatie van wat ooit een verenigd beleid was en de collectieve ambitie op het gebied van duurzaamheid te verzwakken.
De Spaanse minister van Landbouw, Visserij en Voedselvoorziening, Luis Planas, verwelkomde de voorgestelde veranderingen eerder dit jaar en beschreef het als een "belangrijke stap voorwaarts" dat tegemoet komt aan de al lang bestaande vraag van lidstaten naar minder bureaucratie en eenvoudigere regels.
Maar niet alle stemmen waren even positief. Parlementslid Herbert Dorfmannreageerde een lid van de Europese Volkspartij - dezelfde politieke familie als Commissievoorzitter von der Leyen en Landbouwcommissaris Hansen - botweg: "U verdubbelt het MFK, maar we krijgen een bezuiniging van 25% op het GLB. Probeer dat niet aan ons te verkopen als een succesverhaal."
De Europese Alliantie voor regeneratieve landbouw (EARA) waarschuwt dat "het schrappen van de pijler plattelandsontwikkeling van het GLB het vermogen van de EU verzwakt om haar doelen op het gebied van klimaat, biodiversiteit en bodemherstel te halen", en ondermijnt de langetermijnsteun die regeneratieve landbouw nodig heeft om te gedijen - van transitieplanning en het delen van kennis tot bodemmonitoring en samenwerking op landschapsniveau.
Wat betekent dit voor de toekomst van onze landschappen in Europa?
De nieuwe begroting van de EU biedt de lidstaten weliswaar een gestroomlijnd bestuur en meer flexibiliteit, maar dit gaat ten koste van de milieuambities. Door specifieke natuurfinanciering opzij te zetten en de gemeenschappelijke milieunormen te verzwakken, ondermijnt Europa de gezondheid van de landschappen die juist de sociale, economische en klimaatbestendigheid van Europa op lange termijn ondersteunen.
Het eigen Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de Europese Commissie ontdekte dat tussen 19% en 36% van de bruto toegevoegde waarde van de EU is in hoge mate afhankelijk van ecosysteemdiensten. - een grimmige herinnering aan hoe sterk de economie en het welzijn van Europa verbonden zijn met gezonde landschappen. Om ervoor te zorgen dat Europa's landschappen schoon water, gezonde bodems, klimaatregulering en biodiversiteit kunnen blijven leveren, zijn gecoördineerde investeringen in herstel en behoud nodig, wat de nieuwe begroting niet lijkt te bieden.
Dit roept de vraag op: Als de overheidsfinanciering voor natuur zich blijft terugtrekken, kunnen particuliere financieringsinstrumenten zoals natuurkredieten het gat dan opvullen?
De onlangs vrijgegeven Stappenplan Natuurkredieten suggereert een groeiend vertrouwen van de EU-Commissie in deze marktgebaseerde mechanismen. Maar deze particuliere instrumenten zijn geen wondermiddel. Hoewel ze een rol kunnen spelen bij het aanvullen van investeringen, kunnen ze niet de schaal, rechtvaardigheid of publieke verantwoording van robuuste overheidsfinanciering vervangen. Wanneer regeringen een stapje terug doen, kan private financiering alleen niet leveren wat de klimaat- en biodiversiteitscrisis vraagt.
De keuze die voor ons ligt is grimmig: zal de EU doorgaan met het ondersteunen van boeren en tegelijkertijd het voortouw nemen op het gebied van natuur en klimaat, of prioriteit geven aan flexibiliteit op de korte termijn ten koste van veerkracht op de lange termijn? Zonder koerscorrectie kunnen de gevolgen snel duidelijk worden - en moeilijk terug te draaien.