Dit artikel is oorspronkelijk gepubliceerd door ARK Rewilding Nederland, je kunt het originele bericht vinden op hier.
Vertegenwoordigers van Commonland en 23 van haar internationale partners, bijeen voor een wereldwijde leertop, brachten een bezoek aan Kekerdom. Ze werken allemaal - op verschillende plaatsen in de wereld - aan het herstel van landschappen die onder druk staan. Gebieden waar de achteruitgang van de natuur al jaren voortduurt en het hoog tijd is voor een ommekeer. Zoals tot voor kort in de Millingerwaard.
Een stap terug doen
"Het land hier heeft een lange traditie van intensief agrarisch gebruik, voornamelijk als maïsvelden. Dit heeft geleid tot een voortdurend verlies aan biodiversiteit," zegt ARK-directeur Esther Blom in Wilderniscafé De Waard in Kekerdom. Vijfendertig jaar geleden ging ARK het gebied in met een visie. "Een hoopvol idee van hoe het zou kunnen zijn. Door een stip op de horizon te zetten. En te beginnen met een pilot van slechts drie hectare. Niet focussen op één soort of plant, maar op het hele ecosysteem."
Vanaf het begin heeft de organisatie rewilding geïmplementeerd. "Met andere woorden: natuurlijke processen de ruimte geven," legt Esther uit. "Grazers introduceren, predatie een kans geven, rivierdynamiek herstellen. Maar vooral: een stapje terug doen. Ons laten verrassen in plaats van elke vierkante meter te willen controleren."
Een omslag in denken
De internationals zien de impact met eigen ogen als ze door het gebied zwerven. Het land bloeit nu op. Vierduizend hectare nieuwe uiterwaardenatuur in de Gelderse Poort volgde op de pilot. "Kijk, dit is een beverpad", laat ARK-ecoloog Bart Beekers trots zien. Een van de vele soorten die weer een plek hebben gevonden.
De invloed van de mens kan desastreus zijn, voegt Bart er al wandelend aan toe. "In Nederland weten we heel goed hoe we de natuur moeten verdrijven, hoe we haar moeten domineren. Dan is het een kunst om in dat denken een omslag te maken." ARK had een duidelijke strategie om dit te bereiken, stelt Beekers. "We moesten economische brandstof vinden om het idee te laten slagen en een sterke band opbouwen met de lokale gemeenschap."
De grote impact van kleine initiatieven
"Wat is het hier groen", was een van de eerste gedachten die de Indiase Akanksha Choudhary had toen ze in Nederland aankwam. "Ik dacht: wat valt er te restaureren in dit land? Het is toch al klaar? Best schokkend om erachter te komen dat dit land in een biodiversiteitscrisis zit."
Ze trekt parallellen met haar thuisland India, waar ze actief samenwerkt met lokale gemeenschappen aan bosherstel. "In die bossen zou je op het eerste gezicht ook kunnen denken dat er niets aan de hand is. Maar als je het gebied kent, weet je dat rijstvelden door de overheid worden gestimuleerd en dat de houtkap blijft toenemen. Als we niets doen, zal het landschap blijven degraderen."
Wat haar aanspreekt in het werk van ARK is het beginnen met een pilot. "Het is inspirerend om op zo'n klein stukje land te beginnen. Het laat zien dat kleine initiatieven op grote schaal een grote impact kunnen hebben. En dat mensen met visie veel kunnen bereiken."
De natuur als continu ontwikkelend proces
Voor Jan-Willem Jansens is een bezoek aan de Millingerwaard 'een reis door het verleden'. Hij is geboren en getogen in Nederland, maar werkt en woont al bijna 40 jaar in het buitenland. Momenteel werkt hij aan landschapsherstel in de Verenigde Staten.
"Dit is waar ik van droomde voordat ik Nederland verliet," zegt hij. "Ik was toen nog een jonge landschapsarchitect. De natuur werd toen vooral gezien als één vogel, één boom, één vlinder. Een nogal postzegelachtige kijk op de natuur."
Hij is blij dat rewilding in beeld is gekomen. "De natuur niet langer zien als een vaststaand beeld, maar als een proces dat voortdurend in ontwikkeling is. Waar geboorte, leven en dood deel van uitmaken. Op dit gebied is ARK een pionier, facilitator en kennisleverancier."
"Ik vind het mooi hoe ARK de lokale voordelen van natuurontwikkeling in kaart brengt. Boeren hebben hier de kans gekregen om te extensiveren. De horeca profiteert ervan. Het heeft banen gecreëerd. En de hele gemeenschap plukt nu de vruchten van recreatie."
Jongeren tot 'ambassadeurs van verandering
"Landschapsherstel is geen gemakkelijk pad", weet Mubita Nyambe, die in Zambia werkt om ontbossing tegen te gaan door lokale gemeenschappen te voorzien van duurzame kooktoestellen. "Je krijgt het niet van de ene op de andere dag voor elkaar. Je hebt toegewijde mensen nodig die bereid zijn om zich in te spannen. En middelen."
Hij ziet onderwijs als een van die middelen. "ARK heeft vanaf het begin lokale basisschoolleerlingen bij dit project betrokken. Ze hebben hen met liefde en passie een band met het gebied gegeven. Dat is heel waardevol."
"In Zambia richten we ons ook op kinderen en jonge vissers. We proberen met hen op niveau te komen en voort te bouwen op wat ze al weten. Mijn doel is om van jongeren ambassadeurs van verandering te maken en ze een gevoel voor de natuur mee te geven. En centraal daarin staat het idee dat evenwicht cruciaal is voor een ecosysteem."
Lokale partners vinden
De Spanjaarden Rodrigo, Elvira, Laura en Antonia discussiëren over rewilding in de Millinger Theetuin. Ze werken in verschillende organisaties die zich richten op het herstel van droge gebieden in Spanje. "Er bestaat soms de perceptie dat rewilding betekent dat je helemaal niets doet," zegt Elvira Marín Irigaray. "Het is interessant om te zien hoe ARK hier en daar een duwtje geeft, zodat de natuur weer op krachten kan komen."
Voor Laura Núñez is het een droom. "In Spanje worden veel stukken land verlaten omdat jonge mensen naar de stad trekken. Vlakbij mijn huis ligt een stuk land van een gepensioneerde boer. Vier hectare, met bossen. Als landbouwgrond natuur kan worden, kan dat misschien ook daar gebeuren."
Ze worstelt nog steeds met praktische vragen. "Ik kan zoiets niet alleen kopen. Maar dit project moedigt aan om na te denken over lokale partners en donoren, zoals ARK met succes heeft gedaan. Samen sta je sterker."
We kunnen de natuur weer opbouwen
Rodrigo Vargas Villegas is gefascineerd door het water in de Millingerwaard. "Ik vind het vooral interessant dat er hoofd- en kwelgeulen zijn gegraven, waardoor het water weer vrij kan stromen."
"Bij onze projecten in Spanje is het aantrekken van water een grote uitdaging. Het is prachtig om te zien hoe water hier een dynamische rol speelt. En als gevolg daarvan brengt water leven terug. Voeg water toe aan het systeem en het herstelproces versnelt."
"Dit gebied geeft hoop een stem," besluit hij. "Wij als mensen kunnen de natuur gemakkelijk vernietigen, maar deze plek laat de andere kant zien. Met de juiste visie kunnen we de natuur helpen een comeback te maken. Dat is een boodschap die we met elkaar moeten blijven delen."